Yeni Konular
Anasayfa / Eğitim - Bilgi / Biyografiler - Ünlüler / Alp Er Tunga – Saka’ların Büyük Kağanı

Alp Er Tunga – Saka’ların Büyük Kağanı

7ded0edfbd289715998610689176a7f9   Saka veyahut İskit Türkleri’nin büyük hakanı Alp Er Tunga hakkında elimizden geldiğince bilgiler aktarmaya çalışacağız.


Alp Er Tunga , çoğumuzun lise sıralarında hatırlayacağı Alp Er Tunga sagusunun yazıldığı hükümdardır. Sagunun özellikle ilk dizeleri bilinmekte lakin ne Tunga ne de destan söz konusu edilmemektedir. Hâl böyle olunca da öğrencilerin aklında yalnızca ” Alp Er Tunga öldü mü , ıssız acun kaldı mı , felek öcünü aldı mı , şimdi yürek yırtılır… ” şeklinde devam edecek dizeler kalır. Oysaki bu büyük hükümdar , bu yüce kağan anlatılmalı ve de yaşatılmalıdır. Bu minik  serzenişten sonra dilerseniz konumuza geçelim.
 Tunga‘yı anlatabilmemiz için öncelikle  Saka Türkleri hakkında bir şeyler bilmemiz gerekir tabi ki. Sakalar milattan önce Çinlilerin Hunların atalarına saldırmasıyla oluşan göç hareketliliğinde Karadeniz ve Kafkasların kuzeyine kurulan güçlü bir devlettir. Sonrasında Orta Anadolu ve Filistin’e kadar uzanan büyük bir güç olacaklardır. Saka sözü Türkçe Yaka ( kıyı , kenar ) kelimesinin İran dilinde aldığı biçim olmalıdır. Nitekim bugün de Yakut Türkleri kendilerine Saha demektedirler ve Saha , Genel Türkçedeki yaka’nın Yakutçadaki karşılığıdır. Skit ise Saka sözünün Türkçe ve Moğolcada kullanılan +t çokluk ekiyle oluşturulmuş Sakat veya Sakıt biçiminin Yunancalaşmış şeklidir. Zeki Velidi Togan , Saka boyları olan Targutae , Skolot ve Paralat’ların adlarını Türk , Çigil , Barula boy adlarıyla birleştirir. Dikkati çeken nokta her üç boy adında da Skit’te olduğu gibi +t çokluk ekinin kullanılmış olmasıdır. ( Ercilasun 2014 : 44 ) Bu önemli kanıt doğrultusunda da biz Sakaları ve Tunga’yı Türk kabul ediyoruz.

İşte Alp Er Tunga bu milletin çocuğu , güçlü çocuğuydu. Peşenk Han’ın oğlu henüz doğduğunda da bir o kadar güçlü ve kuvvetli gözüküyordu. ” … Yan yana konulacak üç normal bebekten daha büyüktü. Elini uzattı babasına ve parmağını tuttu. Bir pençeyi andıran parmaklarındaki güç dikkat çekiciydi. Hayret edilecek şekilde , göğsü kıllıydı ve bir aslan göğsüne benziyordu…” diye yazmıştır A.H.Terzioğlu. Diğer tüm Türk destanlarında da yer alacağı üzere doğan çocuk güçlü tasvir edilmiş ve ilerleyen yaşlarında da beklenmeyecek hareketler yapmıştır. Terzioğlu’nun Alp Er Tunga kitabında da anlatacağı gibi Tunga , küçük yaşlarda güçlü hayvanları boğuşarak alt edebilecek kadar güçlü ve bir at sahiplenip binecek kadar da cesurdu , kuvvetliydi. Tunga isminin kayıtlarda geçen karşılığı bir leopar , kaplan veya aslan çeşidi olduğudur. Terzioğlu yine kitabında bunu da hikâyeleştirerek Alp Er Tunga’nın bu kaplanı nasıl alt ettiğini ve şamanın ona bu adı nasıl layık gördüğünü yazmıştır.           Firdevsi’nin Şehname’sinde de Efrasiyab adlı Turan hakanının Tunga olduğu ve dönem İran savaşlarının da bu konuda örtüştüğü bilinmektedir. Bununla birlikte Tunga’nın destanı günümüze ulaşmamış ve bilinen bunca şeyler Şehname’den alınmıştır.

Türklerde ise bu büyük hakanın ismi Divânu Lügâti’t-Türk ve Kutadgu Bilig gibi önemli eserlerde geçmektedir. Özellikle Kutadgu Bilig’ten alınan şu sözler yukarda bahsettiğimiz Efrasiyab-Alp Er Tunga ilişkisini de gözler önüne sermektedir :

” Bu Türk beğlerinde adı belgülüg
Tunga Al Er irdi kutı belgülüg
Bedük bilgi birle öküş erdemi
Biliglig ukuşlug budun ködremi
Tajikler ayur ânı Afrâsyâb
Bu Afrâsyâb tutdı iller talab
Tajikler bitimiş bitigde mum
Bitigde yok erse kim ukgay ânı?  ”

(Bu Türk beğleri içinde adı belli, kut’u belli Alp Er Tunga, büyük ve erdemli bir hükümdardır. Çok bilgili, meziyetli bir büyüktür. Tajikler (İranlılar) ona Afrâsyâb diyorlar. Bu Afrâsyâb, baskın ve yağmalarla illeri (dünyayı) tuttu. Tajikler bunu kitapta yazmışlar. Kitapta yok olsaydı bunu kim anlardı?)

Son sözleri ise bir nevi sıkıcı nasihatlara ve o büyük hakan için yaka-paça yırtılarak söylenen saguya bırakmak istiyorum. Tunga veyahut Tonga diğer tüm atalarımız gibi unutulmaması , yaşatılması gereken önemli bir tarih sayfasıdır. Biz ki şu günlerde yeni yeni akımlara kayarak tarihimizi , atalarımızı unutan Türk milleti bu değerlerin anlamını ve önemini çok geçmeden anımsayacaktır umuyorum. Diyeceğim şu ki dostlar bu örnekler tarihimizin , geleneğimizin , kültürümüzün önemli örnekleridir. Unutmayalım , anımsayalım ki geleceğe bu güzellikleri bırakalım.

 

 

Alp Er Tunga öldü mü
Kötü dünya kaldı mı
Zaman (felek) öcünü aldı mı
Şimdi yürek yırtılır

Felek fırsat gözetti
Gizli tuzak uzattı
Beyler beyini şaşırttı
Kaçan nasıl kurtulur

Erler kurt gibi uludular
Bağrışıp yakalarını yırttılar
Islıklaşmış sesle ağıt yaktılar
Göz yaşlarla örtülür

Beyler atlarını yorarak geldiler
Kaygı onları durdurdu
Benizleri yüzleri sarardı
(Sanki) onlara safran sürülmüştür

Zaman bütün bütün bozuldu
Zayıflar tembeller güçlendi
Erdem yeniden azaldı
Acunun (dünyanın) beyi böylece yok olur

Felek günü davrandırır
İnsanın gücünü söndürür
Dünyayı erkeklerden boşaltır
Ne denli kaçsa da er ölür

Bilgeler bilginler yok oldu
Evrenin atı, gemi azıya aldı
Erdemin eti çürüdü
Yere değip sürtülür

Dünyanın geleneği böyle
Gerisi bütünüyle bahane
O gelip bir ok atsa
Dağların başı kertilir
(Alp Er Tunga’nın ölümü) gönlümü yaktı
(Sanki beni) yetmiş yaş yaşlandırdı
(Gönlüm o yiğidin yaşadığı) geçmiş günleri arıyor
Gece gündüz (o günler) aranıyor

Hakkında admin

Buna Baktın mı?

Mencius ve Felsefesi

Mencius ve Felsefesi

Mencius MÖ 372-289 yılları arasında bugünkü Shandong Eyaleti sınırları içerisinde yer alan Zou bölgesinde yaşadı.Babasını …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.