Yeni Konular
Anasayfa / Eğitim - Bilgi / Harita Bilgisi – Coğrafya

Harita Bilgisi – Coğrafya

2015-05-26_113054HARİTA BİLGİSİNE GİRİŞ

Yeryüzündeki şekillerin hepsinin ya da bir kısmının, kuş bakışı görüşünün veya belli bir ölçek kullanarak küçültülmesinin bir düzlem üzerinde yer almasıyla elde edilmekte olan çizime harita denmektedir.

Bu çizimlere harita diyebilmemiz için yukarıda belirttiğimiz gerekli olan koşulları başlıklar halinde verelim.

1. Kuşbakışı harita çizimi nasıl yapılır?
Bir haritada kuşbakışı çizimine yer verilecek olan bölgeye tam tepe noktasından bakmak gerekir. Eğer bu şekilde bir bakış sağlanmaz ise alanın şekillerinde, ölçülerinde ve birbirleriyle olan mesafelerinde büyük oran değişmeler gözlenir.
Kuşbakı çizimde ölçek kullanılmazsa bu harita değil, kroki olur. Haritalar ölçeklidir, krokiler de ise herhangi bir ölçek kullanılmamaktadır.

2. Ölçekli harita çizimi nasıl yapılır?
Haritaların üzerinde yer alan bazı küçültme oranları vardır. Bunlar ölçek olarak adlandırılır. Ölçekler, harita üzerinde verilmiş olan uzunlukların gerçek uzunluklarına dönüştürülmesinde kullanılır.
Harita da yer alan bölgenin ölçekleri iki şekilde verilebilir.

a. Kesir ölçek nedir?
Yaygın olarak kullanılan ve oranların kesir biçiminde ifade edildiği ölçeklere kesir ölçek denir. 1/100, 1/1000 şeklinde ifade edilen bu ölçeklerde pay her zaman 1 olarak kalır. Paydasındaki sayılar ise bize alanın ne kadar küçültüldüğünü göstermektedir.

b. Grafik (çizik) ölçek nedir?
Adından da anlaşılacağı üzere parçalara ayrılmış bir çizgi grafiğinin üzerinde haritanın üstünde bulunan uzunlukların, gerçeklerine oranını göstermeye yarayan ölçeklerdir.

3. Bir düzleme aktarılması nasıl yapılır?
Dünyamızın geometrik şekli itibariyle haritaya aktarılmasında yaşanan güçlükleri en aza indirmeyi planlayan bazı metodların geliştirilmesi, harita çizimlerini oldukça kolaylaştırmıştır.
Bu metodlara projeksiyon veya izdüşüm adı verilmektedir.
İzdüşüm yükseltinin sıfır olarak kabul edilmesi anlamına gelmektedir.
Buna göre yükseltinin arttığı bölgelerde izdüşüm ile gerçeği arasında da bazı farkların görünmesi mümkündür.
Yurdumuzdan bir örnekle açıklayacak olursak, Doğu Anadolu bölgemizde izdüşüm alanı farkı fazla olurken, Marmara Bölgesi’nde ise en azdır.

Ekvatorun çizimi için kullanılan silindir projeksiyon, kutupların çizimi için kullanılan konik projeksiyon ve denizcilikle havacılıkta yoğun olarak kullanılan ve bozulmaların en fazla olduğu düzlem projeksiyon bu yöntemin çeşitleridir.

2015-05-26_113054

HARİTA ÇEŞİTLERİ KAÇA AYRILIR?

Harita çeşitleri kullanım alanlarına ve ölçeklerine göre çok sayıda çeşite ayrılmaktadır. Bunları ayrı başlıklarda inceleyecek olursak;

1. Kullanım alanlarına göre haritalar hangileridir?
-İdari ve Siyasi Haritalar : Siyasi ve askeri amaçlarla hazırlananlara siyasi haritalar, köy gibi idari birimleri yansıtan haritalara idari haritalar denir.
-Beşeri ve Ekonomik Haritalar : Nüfusun dağılışının ve kültüre dayalı bilgilerin yer aldığı haritalardır.
-Fiziki Haritalar : Yükselti, dağlar, fiziki yapı gibi özelliklerin renklendirilerek gösterildiği haritalardır.
-Özel Haritalar : İklim, bitki örtüsü, toprak çeşitleri gibi her alan için özel olarak hazırlanabilir.

2. Ölçeklerine göre haritalar hangileridir?
a. Büyük Ölçekli Haritaların Özellikleri nelerdir?

Daha fazla ayrıntıyı görebileceğiniz haritalardır.
İki çeşittir:
– Planlar (1/20.000’e kadar)
– Topoğrafya (1/20.000 – 1/200.000)

b. Orta Ölçekli Haritaların Özellikleri Nelerdir?
1/200.000 – 1/500.000 arasında ölçeğe sahiptir.

c. Küçük Ölçekli Haritaların Özellikleri Nelerdir?
Fazla ayrıntı göremeyeceğiniz kadar küçük orana sahiptir.
1/500.000’den daha küçük ölçeğe sahip ve dünya haritalarında kullanılan bir haritadır.

HARİTA PROBLEMLERİNDE HANGİ FORMÜLLER KULLANILIR?

Harita problemlerinde uzunluk bilgilerine ya da alan bilgilerine ulaşılabilir.
Bunların formülünde kullanılan bazı kısaltmalar kullanılır.

Uzunluğun hesaplamasında kullanılan kısaltmalar:
G.U : Gerçek Uzunluk
H.U : Haritadaki Uzunluk
Ölç.P. : Ölçeğin Paydası
* : çarpma
/ : bölme

Gerçek Uzunluğunu bulmak için: G.U. = H.U. * Ölç.P.

Harita Uzunluğunu bulmak için: H.U. = G.U. / Ölç. P.

Ölçeği Bulmak için: Ölç. = H.U. / G.U.
Alan hesaplamasında kullanılan kısaltmalar:
G.U : Gerçek Uzunluk
H.U : Haritadaki Uzunluk
Ölç.P.2 : Ölçeğin Payda Karesi
* : çarpma
/ : bölme
√ : kare kökü

Gerçek Alanı bulmak için: G.A. = H.A. * Ölç.P2
Harita Alanı bulmak için: H.A. = G.A. / Ölç.P2
Ölçeği bulmak için: Ölç = √H.A/G.A

HARİTALARDA YERYÜZÜ ŞEKİLLERİNİ GÖSTERMEK İÇİN HANGİ YÖNTEMLER KULLANILIR?
a. Renklendirme Yöntemi Nedir?

0 – 2000 ve üzeri olmak yükseltilerin üzere yeşil, sarı, turuncu ve kahverengi renkleri ile belirtilmesidir.

b. Gölgelendirme Yöntemi Nedir?
Işık alan yönlere göre açık ve koyu olarak boyanması işlemidir.

c. Tarama Yöntemi Nedir?
Eğime göre ince veya kalın olarak çizgilerle belirlenmesi yöntemidir.

d. Kabartma Yöntemi Nedir?
Yeryüzündeki şekiller belli oranlarla küçültülür. Bu harita tipi yapılışı ve korunması açısından çok tercih edilmez.

e. İzohips Yöntemi Nedir?
Deniz seviyesi 0 kabul edilerek aynı yüksekliklerin birleştirilmesidir.
İzohips yönteminin bazı özellikleri vardır.
Buna göre birbirine geçmiş olan kapalı eğrilerden oluşur.
Dağ tepeleri zirvelerdir.
En geniş izohips çizgisi en alçakta kalan, en dar ise en yüksekteki yeri gösterir.
İki izohips birbiriyle kesişmez.
İzohipsler birbirini çevrelemiyorsa yükseltileri eşittir.
İzohipsler yoğunlaşıyorsa eğim artmıştır, birbirinden ayrıksa eğim azalmıştır.
Obruk gibi çukurlarda derinlik yönünde ok işareti ile gösterilir.
Bir izohips, kendisinden daha büyük olan izohipsi çeveçevre sarar. Çukurlarda ise tersi görülmektedir.
İki izohipsin arasındaki yükseltinin farklı olması eküidistans (izohips aralığı) olarak adlandırılır.
İzohipsin sıklaştığı kıyılar kıta sahanlığı dardır, seyrek olduğu kıyılarda ise geniş olarak görülür.
Denizlerdeki seviyelere göre eşit derinliğe sahip noktaların birleştirilmesiyle oluşan çizgiler ise izobat eğrileri(eş derinlik) denilmektedir.

– İzohips Haritalarda Yeryüzü şekilleri nasıl gösterilir?
Boyun, Vadi, Sırt, Çanak, Kıyı çizgisi, Delta olarak gösterim şekilleri vardır.
Haritalardan yararlanarak hangi bilgilere ulaşılabilir?
1. Yön nasıl bulunur?

Çoğunlukla kuzey ve güney yönüne doğru çizilen haritalardan, bu bilgiye yararlanarak yön bulma işleminiz kolaylaşabilir.
Paralel ve meridyenlerin de haritalardan yön bulma da etkileri vardır.

2. Yükselti nasıl bulunur?
İzohips aralıklarına göre belirlenen yükseltilerin bulunmasındaki formül şudur:
Yükseltisini bildiğiniz yerden başlayaral izohipsleri sayın.
İzohips aralık sayısı, iki izohips arası yükselti farkına çarpımından toplam yükselti bulunur.

3. İzohips haritaları kullanarak profil nasıl çıkarılır?
Bir yeryüzü şeklinin yan tarafından baktığınız da görünen bölümüne profil denildiğini biliyoruz.
Profilini çıkaracağınız alanlar arasında bir doğru çizin ve bu doğru üzerindeki izohipslerin yükseltilerini, alt kısma çizeceğiniz yükselti ölçeyi ile kesiştirin. Böylelikle profili çıkarmış olacaksınız.
Profil çıkarmak için ihtiyacınız olan 3 faktör; Tepe Sayısı; Eğim ve Yükseltidir.

4. Eğim nasıl bulunur?
İki noktanın yükseltisi arasındaki farkının, aynı noktalar arasındaki yatay uzaklığına oranına eğim dendiğini biliyoruz
Eğimi bulmak için kullanılan formül vardır.

h = yükselti farkı
L = iki nokta arasında bulunan yatay mesafe

Eğim (%) = h*100/L Eğim(‰) = h*1000/L

Eğimin yatay uzaklığın artmasına bağlı olarak azabileceğini, yatay uzaklığın azalmasına bağlı olarak da artabileceğini bilmeniz faydanıza olacaktır.

Hakkında admin

Buna Baktın mı?

Estonya İnternet Çağı ve Gelişimi

Daha çok geçmişiyle tarihiyle savaşta barışta Estonya’ yı değil de 2000 yılında attıkları en radikal …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.