Yeni Konular
Anasayfa / Eğitim - Bilgi / İç Kuvvetler

İç Kuvvetler

04-10-2015_200702Enerjisini yerin içerisinden alan ve yeryüzünde kıtaları, depremleri, dağları ve volkanizmayı oluşturan hissedebildiğimiz ve hissedemediğimiz hareketlere neden olan kuvvetlere iç kuvvetler denmektedir. Bu kuvvetlerin oluşum sürecinde meydana gelen hareketlere ise tektonik hareketler denmektedir.

 

Dağ Oluşumu (Orojenez)

Okyanus ve deniz diplerinde bulunan jeosenklinallerde oluşan tortul tabakalarda yer kabuğunu oluşturmakta olan levhaların birbirlerine yaklaşmaları sonucunda yan basınçlar meydana geldiğini görebilmek mümkündür. Tortul tabakaların sertlik derecesinin birbirlerinden farklı olduğu görülür. Esnek yapılı olanlar yan basınca uğradıklarında kıvrılırken sert olanlar kırılır.

 

Kıvrımlı yapıya sahip tabakalarda oluşan çanak şeklindeki yerlere senklinal ve kubbemsi şekilde kıvrılan yerlere de antiklinal denir. Bunlar birer şekil değil yapı tipidir. Sert kütlelere baktığımızda ise kıvrılamadıklarından dolayı kırılmaya uğradıkları görülür. Ayrılan parçaların da yatay ve dikey olarak birbirlerinden uzaklaşır. Bu parçalar arasında oluşan kırıklara ise fay denmektedir. Ayrıca iki fay hattı arasında yüksek kalan kütleye horst, alçak kalan yere de graben denmektedir.

Dünyanın oluşumundan bu yana üç büyük orojenez yaşanmıştır. Palezoik dönemde Kaledoniyen dağ oluşumu sırasında Norveç ve İskoçya’daki dağlar, Palozoik sonlarına doğru gerçekleşen dağ oluşum sürecinde Appalaşlar, Urallar ve Orta Ren Dağları, Tersiyer’de gerçekleşen son dağ oluşumu sırasında da Alpler, Himalayalar, Andlar ve Kayalık Dağları meydana gelmiştir.

 

Kıta Oluşumu (Epirojenez)

04-10-2015_200849

Yer kabuğunda olan geniş alanlı alçalma ve yükselmelere epirojenez denir. Yer kabuğunu oluşturan tabakalar manto üzerinde dengeli bir biçimde durmaktadır. Bu dengeli duruşa izostatik denge denir. Ancak bu denge yer kabuğu üzerinde meydana gelen çeşitli olaylar sonucunda bozulabilir.

Karalar üzerinde meydana gelen buzullaşma sebebi ile kara kütlesinin ağırlaşması ve çökmesi söz konusu olabilir. Bu durumda deniz suları karaya doğru ilerleyecektir. Bu duruma transgresyon (deniz ilerlemesi) denmektedir. Aşınma ve buzulların erimesi sonucunda karaların hafiflemesi ve yükselmesi ile deniz geri çekilir, buna da regresyon (deniz çekilmesi) denmektedir.

Volkanizma

04-10-2015_200920

Volkanik faaliyetleri meydana geldikleri yere göre farklı adlarla anılmaktadır.

a. Derinlerde meydana gelen magmatik faaliyetler: Magmanın yerin zayıf olan dirençsiz noktalarında meydana gelen tektonik kırılmalar sonucunda yüzeye fışkırdığı görülür. Ancak bu durumun her zaman yaşandığı söylenemez. Magma yeryüzüne çıkmadan evvel yer kabuğunun çeşitli derinliklerinde katılaşarak batolit, dayk, lakolit, sill gibi değişik şekiller oluşturabilmektedir. Bu şekillerin de dış kuvvetlerin üstte bulunan tabakayı aşındırması sonucunda yüzeye çıktığı görülmektedir.

b. Yüzeyde meydana gelen magmatik hareketler: Yerin içerisinde bulunan magmanın çatlaklardan yeryüzüne çıkması şeklinde gerçekleşen olaylara volkanik püskürme denir. Bu püskürme sırasında yeryüzüne çıkan magmaya ise lav denmektedir. Lavların ise volkan dağının yamaçlarından aşağı doğru aktığı ve bu sırada da gökyüzünü kül ve gaz bulutunun kapladığı görülür. Volkanlardan çıkan malzemelerden boyutları 1 cm’den küçük olanlara volkan külü, 1 cm’den büyük olanlara ise volkan bombası adı verilmektedir.

Yanardağların tepe kısımlarında bulunan baca çukurluğuna krater adı verilmektedir. Volkanın tepe kısmının çökmesi ya da patlayarak parçalanması sonucunda oluşan çukura ise kaldera adı verilir. Volkanik arazilerde yerin altında biriken gazların bir basınca bağlı olarak patlaması ile yüzeye çıktığı yerlerde oluşan çukurluklara da maar denir. Bunların yanı sıra volkan küllerinin çimentolaşmasıyla, hafif yumuşak, çok gözenekli volkanik taşların tüf tabakaları oluşturduğu da görülmektedir.

– Volkan Şekilleri

04-10-2015_201037

a. Kül (Piroklastik) Volkanlar: Volkanizma esnasında yeryüzüne püskürtülen volkan külü, kumu, lapilli, bombası gibi çeşitli boyutlardaki katı maddelerin volkan bacasının çevresine üst üste yığılması sonucu oluşmuş koni biçimdeki volkanlardır.

b. Kalkan Volkanlar: Akıcı lavların bir bacadan çıkıp birikmesi sonucunda meydana gelen, geniş alanlı ve kubbemsi görünüşe sahip volkanlardır. Karacadağ örnek gösterilebilir.

c. Tabakalı Volkanlar: Magmadan değişik zamanlarda yükselen, fazla akıcılığa sahip olmayan farklı karakterlerdeki malzemelerin birikmesi ile oluşan volkanlardır. Ağrı Dağı örnek gösterilebilir.

 

Depremler

04-10-2015_201135

İnsanlığın varoluşundan bu yana meydana gelen depremlerin sebeplerini açıklamak için her milletin kendince efsaneler uydurduğu görülse de 18. yy’ın sonlarına doğru depremlerin neden meydana geldiği konusunda bilimsel açıklamalar yapılmaya başlanmıştır.

– Fay Tipleri

Yer kabuğu hareketleri, yer kabuğunu oluşturduğu bilinen tabakalar üzerinde çok büyük gerilimler meydana getirmektedir. Bu gerilmeler sebebi ile sert olan tabakalar kırılır ve bu kırıklara fay adı verilir. Üç farklı fay tipi bulunmaktadır. Fay hattının iki yanında bulunan blokların düşey yönde birbirinden uzaklaşması sonucu oluşanlara normal fay, alçalan bloğun yükselen blok altına doğru dolmasıyla oluşanlara ters fay ve kırık boyunca tabakaların yatay yönde yer değişmesi sonucunda oluşanlara da doğrultu atımlı fay denmektedir.

Fayların iki tarafında kalan blokların aşağı ve yukarı hareket ettiğini görebilmek mümkün olduğu gibi yatay olarak hareket ettikleri de görülebilir. Bu hareket sonrasında depremler meydana gelir ve bunlara tektonik depremler adı verilir. Ortaya ne kadar enerji miktarı çıktığına bağlı olarak enerji miktarının da arttığı görülmektedir.

– Deprem Dalgalarının Etkisi

Deprem esnasında deprem dalgaları yayılır. Boyuna gerçekleşen dalgalar yüzeye ilk ulaşan ve saniyede 8 km yol olan dalgalar olarak karşımıza çıkar. Bunlar zemini sıkıştırma ve genişletme özelliğine sahiptirler. Enine dalgalara baktığımızda ise saniyede 4,5 km yol aldıklarını, yüzeyi sağa ve sola, aşağı yukarı salladığı görülür. Yüzey dalgalara baktığımızda da saniyede 1,5 km hızla yüzeye dalgalanır gibi bir salınım veren ve yıkıcı etkisi en fazla olan dalga çeşididir.

– Deprem Dalgalarını Tespit Etmek

Sismoloji biliminin inceleme alanına giren deprem titreşimlerini kaydetmek için sismograf denilen bir cihaz kullanılmaktadır. Deprem şiddetini ölçmek için geliştirilen ölçekler arasında en yaygın kullanılan ise Richter (Rihter) ölçeğidir. Bu ölçek depremin verdiği hasara göre değil çevreye yayılan enerji miktarına göre yapılmıştır. Deprem sırasında açığa çıkan bu enerji miktarına ise depremin magnitüdü (büyüklüğü) adı verilmektedir.

– Deprem Türleri

a. Tektonik depremler: Levhaların hareketlerine bağlı olarak yer kabuğunun derinliklerinde oluşan basınçların gerilme ve kırılmaları sonucunda meydana gelen depremlerdir.

b. Volkanik depremler: Volkanik patlamalar sırasında meydana gelen sarsıntılara denir. Bu depremlerin şiddeti volkanın büyüklüğüne ve süresine göre değişiklik gösterir. Etki alanları dardır.

c. Çöküntü depremleri: Yer altındaki boşlukların çökmesi sonucunda oluşur. Etki alanları dardır. Ayrıca büyük heyelanlar ve gökten düşen meteorlar da küçük sarsıntılara sebep olmaktadır.

Hakkında admin

Buna Baktın mı?

Estonya İnternet Çağı ve Gelişimi

Daha çok geçmişiyle tarihiyle savaşta barışta Estonya’ yı değil de 2000 yılında attıkları en radikal …

Bir Yorum

  1. hmmm … the link you provide is not so helpful. It is pre loaded with the sections of apps that you want feedback for, so I can't tell you my idea about sites. idea: I understand that address mapping is only available for the primary domains, rather than primary and non primary domains. But it would still be helpful to provide mapping from primary domain to non primary domain site. So this is not allowed:productDemo.non_primarydomain.com -> sites.google.com/a/non_primarydomain.com/demoSiteBut this could be:productDemo.primarydomain.com -> sirs..google.com/a/non_ptimarydomainscom/demoSiteThankejohn

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.