Yeni Konular
Anasayfa / Eğitim - Bilgi / Bilim - Buluş - İcat / Şamanizm’ in Tarihçesi

Şamanizm’ in Tarihçesi

samanizm-nedir-tarihi-1ŞAMANİZMİN TARİHÇESİ

ŞAMAN, KAM HAYATI

Türk kavimlerinin örf, adet ve inanışlarını araştırırken  gerek İskit gerekse  Hun(H’yung- nu)  devirlerinin derinliklerine kadar inmek ve  Orta Asya dahil  Doğu Avrupa’yı bir bütün olarak almak ele almak gerekir. Çin tarihinden edinilen bilgilere göre; Hunlarda Gök-Tengri inancı hakimdir. Altay ve Yakutlarda ise Şamanizm inancı baskındı ancak Şamanizm bütün bir halde Türk dini olarak kabul edilmemekte idi.

Çin kaynakları Şamanizm’in esasları hakkında da bilgiler vermektedir. Bu bilgilere göre; Gök- Tengri, güneş, ay, yer, su, ata, ateş Şamanizm’ in esaslarını  oluşturmaktadır.

Ziya Gökalp, eski Türklerde   ‘’toyunizm’’ adını verdiği  bir din olduğunu ortaya koymuş fakat bu ‘’toyunizmin’’ in Budizm’ den  farklı olmadığı anlaşılmıştır.

samanizim-1-Kök Türkler ‘’tanrı yerine koydukları varlıkların suretlerini keçeden yaparak deri bir torbada saklarlardı. Bu suretler yağlanır ve sırıklar üzerine dikilirdi. Aynı zamanda bu tanrılar için kurban kesilir ve kesilen at, koyun kafaları sırıklara asılırdı. Ötüken dağının batısında ‘’Budin inli’’  denilen dağda; ruhlara tapılır ve kamlara inanılırdı.

Çin ve İslam kaynaklarına göre Kırgız Türk’ leri de şaman idi. Tanrılarına kurban sunarak şamanlarına kam adı veren Kırgız Türkleri, Hintliler gibi ölüleri yakıp böylece ölünün günahlarından arındığına inanırlardı.

Başkurtlarda ise Çok Tanrıcılık vardı. Su, gece, gündüz hayat gibi varlıklar için ayrı ayrı tanrı olduğu ve en büyük tanrının gökte yaşadığı inancı hâkimdi.

samanizim-2Oğuzlarda da Kök Türk devletindeki mezar üzerine kurgan yapmak, balbal dikmek gibi inanışlar devam etmiştir. Oğuz Beyi ‘ Küçük Yanal’ Müslüman olunca halk: ‘ Oğuzların hükümdarı Müslüman olamaz’ diyerek tepki göstermiştir. .Bunun üzerine Oğuz Beyi tekrar Şamanizm’ e dönmüştür.

Moğol devrinde Şamanizm diğer dinlerin diretmesine maruz kalmıştır. İslam, Hıristiyanlık, Budizm dinleri ve Şamanizm arasında mücadeleler yaşanmış ve Şamanizm’ in diğer dinlere etkiler bırakmasına rağmen varlığını ancak Sibirya ormanlarında devam ettirebilmiştir.

Şamanizm’ in İslam’da var olan kalıntıları ise şunlardır: Köpek ulumasının uğursuz sayılması, kurşun döktürmek, gidenin ardından su dökmek, kutsal sayılan ağaçlara çaput bağlamak, su içerken başın arkasına elin konularak destek verilmesi…

Şamanlar(kam), Şamanizm’e ait ayin ve törenleri gerçekleştiren, ruhları fani insanlar arasında aracılık eden; ulu, bilge olarak toplumda saygınlığı olan kişilerdir.

Mahmud Kaşgar-i “kam” kelimesini “kâhin” kelimesiyle tercüme etmekle beraber kam kelimesi günümüze değin farklı adlarla da nitelendirilmiştir.

Altay Şamanistleri ve Urenha’ lar “kam” kelimesini kullanırken şaman törenine “kalmama” demektedirler.

Yakutlar erkek şamana “oyün” kadın şamana da “udağan” derler. Moğolca’ da erkek şamana “bö” yahut “böge”, kadın şamana da, Yakutlar da olduğu gibi “udağan” denir. Çavuşlarda kâhinlerine “yum” denmektedir.

Müslüman Türkler “kam” kelimesini unutmuşlardır. Doğu Türkistan Türkler’ i, Yakutlar gibi, erkek şamana “oyün” derler. Kırgız-Kazaklar da şaman yerini tutan ve onun ödevlerini gören adama “baskı” (Kırgızlar’ da “bakışı”) denir.

samanizim3Son yıllarda bulunan sogdca metinlerde “şaman” kelimesinin bulunduğu, Hıristiyan Sogd metinlerinde ise bunun “şeytan” manasına geldiği görülmüştür.

Şaman(kam), Şamanistlerin inançlarına göre, tanrılar ve ruhlarla insanlar arasında aracılık yağma kudretine malik olan kişidir.

Kamlık (şamanlık) sanatı öğrenmekle elde edilemez. Kam olmak için belli başlı bir kamın neslinden olmak gerekir. Kendisinin tanrılar tarafından kam olarak tayin edildiğine, ruhların kendisinin hizmetinde bulunduklarına inanan kam; hayali geniş, mistik ve yaradılıştan zeki bir adamdır. Tabiattaki bazı sırlara vakıftır. Kam(şaman) olacak adam küçüklüğünden beri çok düşünceli olur; vakit vakit canı sıkılır; tab’an şairidir, irticalen şiirler, ilahiler söyler. Deruni ve gerçek vecd halinde iken ruhunun göklere çıktığına ve yer altına inip cehennemleri gördüğüne inanır.

Urenha’ ların inançlarına göre kamların kudreti ilahidir, göklerden verilmiştir. Bu kudret şamanın başı üzerine bulut olarak gelir; ebekuşağı şekline girerek başını, vücudunu doldurur. Bunun içindir ki her şamanın davulunda “ebekuşağı’ nın” resmi bulunur.

Şaman ekstaz halinde iken birine  “alkış” verirse bunu “tanrı yargısı” (tanrının hükmü) sayarak ‘dediklerin olsun, kam ata’  derler.

Bazı oymaklar şamanlarına yıllık maaş bağlamakla birlikte,  bazı oymaklar her ayin ve tören  karşılığında ücret verirler. Kamlar pazarlık etmezler, ne verirlerse razı olurlar. Şamanistlerin inançlarına göre gerçek kam hokkabaz değildir. Toplumda saygın bir yeri vardır ve hokkabaz olanlara şarlatan diye bakarlar. Kamın yaşadığı evde şamanlık kültürüne ait unsurlarla süslenir.

Bazı kamlar aynı zamanda kabile ve oymağın öğütçüsü olarak görev alır. Göklere ve yer altına “seyahatten” döndükten sonra, insanlara ve hayvanlara kötülük edenlerin tamu da çektikleri işkenceleri, iyi ölülerin göklerde iyi ruhlarla birlikte rahat yaşadıklarını anlatırlar. Yalancı ve şarlatan kamların tanrılara ulaşmadan tamu yoluna sapıp telef olduklarını, yalan yere and içenlerin ağızlarına kaynar kurşunlar döküldüğünü korkunç şekilde tasvir ederler.

Şamanizm’ e bağlı kalan boylarda şamanlar iki türlü olur;

  • Ak şaman
  • Kara şaman

Altaylılar “ak şaman” ve “kara kam” Yakutlar ise “ayı oyun” (iyi şaman) ve “abası oyun” (şeytani kam) derler. Ak şamanlar cübbesi ve karanlık tanrılarına ayin yapmazlar, kanlı kurbanlar vermekten sakınırlar. Kara şamanların hilafına olarak ancak gündüzleri aydınlık ruhlar şerefine kansız kurban ayin ve törenleri yaparlar. Bazı etnografların düşüncelerine göre bu ak kamlık müessesi iptidai Şamanizm’ in “gerçek din” olma temayülünü göstermeye başladığı bir devirde meydana gelmiştir. Ak kamlar birçok bakımdan Buda rahiplerine benzerler.

Ak kamlar halk tarafından çok sayıldıkları halde kara kamlar kadar iş görmezler. Ayin yaptırmak için halk daha ziyade kara kamlara müracaat ederler. Bunun sebebi aydınlık dünyası tanrılarının insanlara az tehlikeli olduğuna inanma olsa gerekir. Şamanistler daha ziyade karanlık dünyası tanrılarından korkarlar kara kam vasıtasıyla onların kötülüklerinden korunmaya çalışırlar.

 

 

Hakkında admin

Buna Baktın mı?

Beyninizi Açacak Videolar

Beyninizi Açacak Videolar

Tedx boş vakitlerinizde vaktinizi doldurmanız gereken videolar paylaşıyor. Bu kadar gereksiz videolar arasında kaliteli olarak …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir