Yeni Konular
Anasayfa / Eğitim - Bilgi / Yerkürenin Şekli ve Hareketleri

Yerkürenin Şekli ve Hareketleri

 

Yerkürenin Şekli

Yerküreye uzaydan bakıldığı zaman kutuplardan basık ve ekvatordan şişkin olan kendine ait bir şekle sahip olduğu görülür. Bu şekle geoit denmektedir. Bu şeklin bazı sonuçları da bulunmaktadır. Bunlar;

Ekvatorun uzunluğu tam bir meridyen dairesine nazaran daha fazladır.
Kutuplardan geçen çemberin yarıçapı ile ekvatorun yarıçapı arasında 21 km fark bulunmaktadır.
Kutuplar, Ekvator’a göre dünyanın merkezine daha da yakındır. Bu da yer çekiminin kutuplarda ekvatora nazaran daha fazla olmasına etki etmektedir.
Ekvatordan kutuplara gittikçe güneş ışınlarının düşme açısı da küçülür.
Ekvatordan kutuplara gittikçe dünyanın kendi eksenindeki dönüş hızı azalır.
Paralel boyları ekvatordan kutuplara gidildikçe azalır ve meridyenler arası mesafe de kısalır.
Ekvatordan kutuplara gittikçe harita çizimlerinde hatalar artar.
Dünyanın yarısında gündüz yaşanırken diğer yarısında akşam yaşanır.

14-10-2015_061339

Yerkürenin Hareketleri

1. Günlük Hareket

Dünyanın kendi ekseni etrafındaki bir turu 24 saatte tamamlanır. Bu süre 1 gün olarak bu hareket ise günlük hareket olarak tanımlanır. Dünyanın kendi ekseni etrafındaki dönüşünün sonucu olarak;

Gece ve gündüz birbirini izlemektedir.
Gün içerisinde farklı zamanlarda güneş ışınlarının geliş açısı değişiklik gösterir.
Gün içerisinde sıcaklık farkları meydana gelir ve bu durum fiziksel çözülme ve meltem rüzgârlarının oluşumuna neden olur.
Yerel saat farkları ve doğu batı yönleri oluşmaktadır.
Sürekli rüzgârlarla okyanus akıntılarının yönlerinde sapmalar meydana gelir.
Hem Kuzey hem de Güney yarım kürede 30 ve 60 derece enlemlerinde dinamik basınç alanları oluşturmaktadır.

2. Yıllık Hareket

Dünyanın Güneş etrafındaki tam dönüşü 365 gün 6 saatte gerçekleşir. Bu süre 1 yıl, hareket ise yıllık hareket olarak adlandırılır. Dünya, Güneş etrafında elips şeklindeki bir yörüngede hareket etmektedir. Bu yörüngenin oluşturmuş olduğu düzleme “yörünge düzlemi (ekliptik)” denmektedir. Dünyanın Güneş çevresindeki dönüşünü elips biçimindeki bir yörüngeyi takip ederek gerçekleştirmesi sonucunda;

Dünyanın yörünge üzerindeki hızında değişiklikler yaşanır.
Şubat ayı 2 gün daha kısa olur.
Kuzey ve Güney yarım kürelerde farklı mevsimler yaşanır.
Diğer ekinokslar ayın 21’inde gerçekleşirken Eylül ekinoksu 23 Eylül’de gerçekleşir.
Dünya ile Güneş arasındaki mesafe yakınlaşıp uzaklaşır, bu da mevsimlerin oluşmasına olanak sağlar.

Yer ekseni ile yörünge düzlemi arasında 66 derece 33 dakikalık bir açı bulunmaktadır. Bu açıyı 90 dereceye tamamlayan ve ekvator düzlemi ile yörünge düzlemi arasında bulunan 23 derece 27 dakikalık açıya “eksen eğikliği” denmektedir. Eksen eğikliği ve yıllık hareketin etkisiyle;

Güneş ışınları yıl içerisinde aynı noktaya farklı açılarla düşer.
Güneşin doğuş batış saatleri ile gece gündüz süreleri arasında yıl içerisinde değişiklikler yaşanır.
Aydınlanma çizgisi kutup daireleriyle noktaları arasında değişiklik gösterir.
Mevsimler arasında basınç farklılıkları ve bunun sonucunda da muson rüzgârları oluşmaktadır.
Matematik iklim kuşakları oluşmaktadır.
Farklı yarım kürelerde aynı anda farklı mevsimler yaşanır.

Mevsimler ve Mevsimlerin Oluşumu

Dünyanın ekseninin yörünge düzlemine eğik olması ve bu açıyla birlikte Dünyanın elips şeklindeki yörüngesinde 1 yıllık hareketinin sonucunda mevsimler oluşmaktadır. Yıl içerisinde farklı sıcaklık dönemlerinin yaşandığı dört mevsimin başlangıcı ve bitiş tarihlerini ifade eden dört önemli tarih bulunur. Bu tarihlerin 21 Haziran, 23 Eylül, 21 Aralık ve 21 Mart’tır. Bunlardan 23 Eylül ve 21 Mart tarihlerinde gün ve gece uzunluklarının birbirine eşit olduğu görülür.

21 Haziran’da Kuzey yarım kürede Yaz başlangıcı yaşanırken Güney yarım kürede Kış başlangıcı yaşanır. 21 Aralık’ta ise Kuzey yarım kürede Kış başlangıcı yaşanırken Güney yarım kürede Yaz başlangıcı yaşanmaktadır. Kuzey yarım kürede bu tarihlerden 21 Haziran’da en uzun gündüz yaşanırken bu tarihten sonra günler kısalıp geceler uzamaya başlamaktadır. 21 Aralık’ta ise tam tersi gerçekleşecek ve en uzun gece yaşanıp günler uzamaya geceler ise kısalmaya başlayacaktır.

Güney yarım kürede ise 21 Haziran’da en uzun gece yaşanıp en kısa gündüz yaşanacak, günler uzamaya geceler kısalmaya başlayacaktır. 21 Aralık’ta ise en uzun gündüz yaşanıp en kısa gece yaşanacak ve gündüzler kısalıp geceler uzamaya başlayacaktır.

İklim Kuşakları

– Matematik İklim Kuşakları

Eksen eğikliğine bağlı olarak dönencelerin ve kutup dairelerinin meydana geldiğini görebilmek mümkündür. Ekvator ile dönenceler arasında kalan alana “Tropikal Kuşak”, dönencelerle kutup daireleri arasında kalan alana “Orta Kuşak”, kutup daireleriyle kutup noktaları arasında kalan alana “Kutup Kuşağı” denmektedir.

– Sıcaklık Kuşakları

Yerküre’nin şekli, deniz ve karaların dağılışı, sıcak ve soğuk su akıntıları ile genel hava dolaşımına bağlı olarak sıcaklık kuşaklarının oluştuğu görülmektedir. Farklı yarım kürelerde bu sıcaklık kuşaklarının farklı olduğu görülür. Güney yarım kürede ekvator ile 27 derece paralelinde sıcak kuşak, 27 ile 48 derece paralelleri arasında ılıman kuşak, 48 derece ile kutup noktası arasında soğuk kuşak bulunur. Kuzey yarım küreye baktığımızda ise ekvator ile 30,5 derece meridyeni arasında sıcak kuşak, 30,5 ile 68,5 derece paralelleri arasında ılıman kuşak, 68,5 derece paraleli ile kutup noktası arasında soğuk kuşak bulunur.

Sıcaklık kuşaklarının bu kadar farklı olmasının temelinde kuzey yarım küre ile güney yarım küre arasında kara ve deniz dağılımına bakıldığında farklılık olduğu görülmektedir. Durum böyle olunca da kuzey yarım kürede karaların fazla denizlerin daha az olması sebebi ile sıcak ve ılıman kuşakların daha geniş bir alanı kapsadığı soğuk kuşağın ise daha dar bir alanı kapladığı görülür.

Hakkında admin

Buna Baktın mı?

Estonya İnternet Çağı ve Gelişimi

Daha çok geçmişiyle tarihiyle savaşta barışta Estonya’ yı değil de 2000 yılında attıkları en radikal …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.